Tıbben tinea pedis olarak adlandırılan tırnak mantarı, dermatofit adlı mantarın neden olduğu, ayaklarda görülen yaygın cilt enfeksiyonudur. Ayak parmakları arasında pullanma, çatlama, kaşıntı ve kızarıklıkla karakterizedir. Ayak derisindeki mantar enfeksiyonlarından kaynaklanan ayak mantarına ayakların banyodan sonra ıslak bırakılması, terleme ile nemin ve ısının artması neden olur. Ortak kullanıma açık havuzlar, duşlar, ortak kullanılan soyunma odaları ayak mantarlarına zemin hazırlarken, steril olmayan manikür ve pedikür aletlerinin kullanımı da ayak mantarına neden olan faktörlerdir.
Ayak mantarı, ayak parmakları arasında veya ayak tabanında meydana gelen genellikle kırmızı döküntü, su toplama, yanma ve kaşıntı gibi belirtilerle ortaya çıkan mantar enfeksiyondur. Ayak mantarına dermatofit denilen mantar enfeksiyonu neden olur. Bu enfeksiyona en sık neden olan mantar türleri arasında ise trikofiton, epidermophyton ve microsporum bulunur. Ayak mantarı, rahatsız edici bir kaşıntı şeklinde kendini gösterebilir. Bulunduğu bölge kızararak pul pul dökülmeler şeklinde oluşur. Bunun yanında ayak mantarının enfekte olduğu bölgeden kötü bir koku yayabilir.
Ayak mantarı, özellikle sıcak ve nemli ortamlarda çoğalma eğilimi gösterir. Bu nedenle spor salonları, yüzme havuzları gibi ortamlardan ayak mantarı bulaşma olasılığı bulunur. Ayak mantarının önlemek için ayakların kuru tutulması önemlidir. Bunun yanında ayak hijyeninin sağlanması da gerekir.
Ayak mantarı, mantar türlerinin enfeksiyona neden olması sonucunda görülen bir durumdur. Ayak mantarının türleri oluştuğu bölgeye, bulaştığı alana göre farklılık gösterebilir. Ayak mantarı türleri şöyle açıklanabilir:
Parmak arası mantarı, en yaygın ayak mantarı türleri arasında yer alır. En küçük ayak parmakları arasında meydana gelen intertriginöz, sıcak ve nemli ortamlardan bulaşarak orada gelişme gösterir. Parmaklar arasında kaşıntı ve yanma şeklindeki rahatsızlık hissi, pul pul dökülme, kızarıklık gibi belirtiler parmak arası mantarı belirtileri arasında yer alır.
Makosen yani hiperkerotik ayak mantarı türü ise ayaklarda pul pul dökülmelere neden olarak kuruluk, tahriş ve kaşıntı belirtilerini ortaya çıkarır. Makosen mantar türü tedavi edilmediği durumda ise derinin kalınlaşarak çatlaklar oluşmasına sebebiyet verir. Hiperkerotik mantar türü ayak tabanının tamamına yayılabilir. Bu nedenle dar ayakkabı giymekten kaçınmak önemlidir.
Kabarcıklı mantar enfeksiyonu, en az görülen ayak mantarı türü olarak bilinir. Ayağın alt kısmında derinin su toplamasına neden olarak kabarcıkların aniden patlamasıyla gelişme gösterir. Ağrı, yanma hissi gibi belirtilerle kendini gösterebilir. Vezikülobüllöz olarak da bilinen kabarcıklı ayak mantarı türü özellikle yaz aylarında aşırı terlemeye bağlı olarak görülebilir.
Ayak mantarına yaygın olarak ayağın terlemesi sonrası yıkanmaması, banyo sonrasında ayağın ıslak bırakılması, sıkı çorap ve ayakkabı kullanımı, mantar bulaşma riski olan ortak banyo veya havlu kullanımı neden olur.
Ayak mantarı sebepleri şu şekilde sıralanabilir:
Ayak mantarı belirtileri, ayak üstünde ya da altında olmak üzere her bölgesinde ortaya çıkabilir. En yaygın şekilde ayak parmaklarının arasında görülür. Ayak mantarı belirtileri şöyle sıralanabilir:
Bulaşıcı olan ayak mantarına erken tanı konulup tedavi edilirse sıçraması önlenebilir. Derinin yapı da bozulduğundan dışarıdan gelebilecek bakteriler karşı korumasızdır. Bu da cilt lezyonlarına ve lenf damar enfeksiyonu (lenfanjit) gibi durumlara neden olabilir. Ayak mantarı enfeksiyonu bulunan kişilerin ortak terlik ve havlu kullanmaması önerilir.
Ayak mantarı, kızarık, cilt renginde ve yapısında değişiklik, pul pul dökülme şeklinde bir görüntüye sahiptir.
Karbonatlı ya da sirkeli su ayak mantarına karşı doğal çözüm olarak kullanılabilir. Ilık suyun içerisine sirke ya da karbonat ilave edildikten sonra ayakların su soğuyana kadar içerisinde bekletilmesi mantarları temizlemek için kullanılmaktadır.
Ayak mantarından kurtulmaya yardımcı olan yöntemler şunlardır:
Ayak mantarı, antifungal ilaçlar arasında yer alan klotrimazol, mikonazol, tolnaftat veya terbinafin içeren merhem, krem ve spreylerin kullanımı ile tedavi edilir. Ciddi ayak mantarı rahatsızlıklarında antifungal ilaçlarla ağızdan hap tedavisi olarak da alınabilir. Tedavi sürecinin sürdürülmesi önemlidir. Ayak mantarı tedavisi yarıda bırakıldığında tekrarlayabilmektedir.
Ayak mantarı veya bilimsel adıyla tinea pedis, ciltte kaşıntı, kızarıklık, soyulma, döküntü ve kötü kokuya neden olan yaygın bir deri enfeksiyonudur. Genellikle sıcak ve nemli ortamlarda gelişen ayak mantarı, özellikle ortak kullanım alanlarında çıplak ayakla dolaşan kişilerde daha yaygın olarak görülür.
-Ayak mantarı, en sık olarak ayak parmaklarının arasında başlar ve zamanla ayağın diğer bölgelerine de yayılabilir. Deride çatlaklar, soyulmalar ve su dolu kabarcıklar görülebilirken, ayak mantarının bazı vakalarında yanma ve batma hissi de ortaya çıkabilir.
-Ayak mantarına neden olan en temel faktörlerden biri, mantar sporlarının sıcak, nemli ve karanlık ortamlarda hızla çoğalmasıdır. Uzun süre kapalı ayakkabı giymek, ayakları terli veya ıslak bırakmak, ortak duş ve havuz alanlarında çıplak ayakla yürümek gibi faktörler ayak mantarı riskini artıran başlıca etkenlerdir. Ayrıca, bağışıklık sistemi zayıf olan bireylerde ayak mantarı enfeksiyonu daha kolay tetiklenebilir.
-Ayak mantarından korunmak için öncelikle ayakları her gün sabunla yıkamak ve yıkandıktan sonra iyice kurulamak gerekir. Bunlarla birlikte pamuklu çoraplar ve rahat hava alan ayakkabılar tercih edilmeli ve çoraplar her gün değiştirilmelidir. Spor salonu, havuz ve hamam gibi ortak kullanım alanlarında enfeksiyon riskine karşı mutlaka terlik giyilmeli, başkalarının ayakkabılarını veya çoraplarını kullanmaktan kaçınılmalıdır. Ayrıca, ayakkabıların içini kuru tutmak ve mantar önleyici spreyler kullanmak da ayak mantarına kraşı koruyucu önlemler arasında yer alır.
- Ayak mantarının tedavi sürecinde, eczanelerden temin edilebilen antifungal kremler veya spreyler de tedavi bakımından genellikle etkili sonuçlar verir. Ancak enfeksiyon ilerlemişse veya kronik bir şekilde tekrarlıyorsa, doktor kontrolünde daha güçlü antifungal ilaçlar kullanılabilir. Tedavinin tamamlanması ve hijyen kurallarına dikkat edilmesi, hastalığın tekrar etmesini önlemek açısından büyük önem taşır. Ayak mantarı tedavi edilmediğinde, tırnak mantarına veya ciltte daha ciddi enfeksiyonlara yol açabileceği için erken müdahale etmek gerekir.
Deri bütünlüğü bozulduğundan diğer mikroplar çatlak ve yarıklardan girerek yılancık hastalığına yol açabilirler. Ayrıca tek bir noktada bulunuyorsa diğer parmak aralarına da bulaşabilir.
Evet, ayak mantarları bulaşıcıdır. Ayak mantarı genellikle terlik, çorap, ayakkabı, havlu gibi ortak kullanılan eşyalardan veya banyo, küvet, plaj, hamam ve benzeri ortak zeminlerden bulaşmaktadır.
Tedavi ile döküntü geçse bile mantarlar deride yaşamaya devam eder. Ve uygun şartlarda tedavi sürdürülmediğinde tekrar hastalığa yol açabilir.
Ayak mantarındaki enfeksiyona bağlı olarak ayaktaki mantarın olduğu bölgede hafif bir şişlik görülebilir. Bu şişlik aynı zamanda kızarıklık da meydana getirebilir.
Ayak mantarı tedavisi için dermatoloji bölümüne başvurarak cilt hastalıkları uzmanından destek alabilirsiniz. Dermatolog gerekli tanı ve tetkikleri yaptıktan sonra kişinin ihtiyacına yönelik olarak tedavi planını oluşturur.
Ayak mantarının geçme süresi, kişinin sağlık durumuna, enfeksiyon türüne ve uygulanan tedavi şekline göre farklılık gösterir. Enfeksiyon hafif şekilde seyrediyorsa 1-2 hasta içerisinde düzelebilirken, ciddi enfeksiyon durumunda bu süre 4-6 hafta arasında değişebilir.
Ayak mantarının en hızlı şekilde geçirmenin yolları arasında erken teşhisin sağlanması için dermatolog tavsiyesiyle uygulanan ilaçlar yer alır. Bunların yanında ayak hijyenini sağlamak, ayakları sık sık havalandırmak, ayakların nemli kalmasını önlemek de tedavi sürecinin hızlanmasını sağlar.
Ayak mantarını evde temizlemek için ayakları günlük olarak sabun ve su ile parmak aralarını kapsayacak şekilde yıkamak gerekir. Doktorun önerdiği antifungal kremler veya spreylerden yararlanın. Pamuk çorapları tercih edin ve düzenlik olarak değiştirin.
Sağlık Destek Sitesi Tıbbi Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.
Güncelleme Tarihi : 13 Şubat 2025
Yayınlanma Tarihi: 1 Kasım 2024
Sağlık kütüphanesi içeriklerimiz yalnızca bilgilendirme amaçlı ve kayıt tarihindeki bilimsel verilerle hazırlanmıştır. Sağlığınızla ilgili tüm sorularınız, endişeleriniz, teşhis veya tedavi için mutlaka doktorunuza veya sağlık kuruluşuna başvurunuz.
Dosyalar | ||
---|---|---|
|
DataImage46.
42 b
|