Lack of Delay in Theory of Mind
Bu teoride bireyler empati; başkalarının perspektifini anlama; başkalarının davranışlarını tahmin etme ve diğerlerine dikkat etme ilgili bir yetenek geliştirirler. Normal gelişen bir çocuk 18-24 aylıkken kendini fark ettiği gözlemlenir. Örneğin aynada kendini fark eder. Sembolik oyun oynar. Örneğin; başka bir oyuncak çocuğa yemek yedirmek gibi ufak fedakârlıklar yapar. Paylaşmak ve basit düzeyde dönütler almak gibi diğerleriyle karşılıklı işbirliği vardır. Başarı ve başarısızlığa yönelik olarak kendi planları sonrasında dilsel yorumlamalarda bulunabilir. Zor bir görevi tamamladıktan sonra başarmanın verdiği hazla gülümser. Kendi arzularını ifade eden zihinsel bir terminoloji kullanmaya alışkındır. İstiyorum; benim; senin gibi… Ayrıca yanlış inanç denilen şey hakkında bir anlayış geliştirir. 3-5 yaş arasında çocuklar düşüncelerinin kendi zihinsel ürünleri olduğunu fark eder. Başkalarının düşüncelerinin de fark olduğunu kavrar. Bu teoriye göre otizm; normal insanlardaki düşünme; hissetme ve fikir üretme biçimleri ile otizmli bireyler arasındaki farklardan kaynaklanır. Onlara göre otizm spekturumunda yer alan bireylerde bu alanlarda devamlı bir gerileme ve ya eksiklik olabilmektedir.
Otistik Bireylerin Güçlü ve Zayıf Özellikleri Nelerdir?
Güçlü Yanları;- Hafızaları konusunda özellikle farklı durum ve bilgileri yeniden hatırlamada iyidirler.
- Somutlaştırılmış yönergeleri ve kuralları takip edebilirler.
- Görsel olarak iyi öğrenirler. Bu nedenle öğrenirken görsel bilgilerin kullanılması faydalıdır.
Zayıf yanları;- Grup çalışmalarında ve sosyalleşmesi gereken durumlarda zorlanırlar.
- Zamanı organize etmekte güçlük çekerler.
- Organizasyon yapma ve değişikliklere uyum sağlamada güçlükleri vardır.
- İşitsel bilgiyi öğrenmede zayıftırlar.
- Sözel yönergeleri anlamakta zorlanırlar.
- Genel becerileri zayıftır. Örneğin ana fikri bulmada zorlanırlar.
Eğitim sürecinde birçok yeteneği birden geliştiren çalışmalar var olduğundan otistik bireyler akademik olarak zorlanabilirler. Onların nasıl ve niçin sorularına kulak vermekte fayda vardır. Bu nedenle akademik olarak neyi yapıp neyi yapamadıklarına dikkat etmek gerekir.
Örneğin güçlü ve zayıf alanlar yazı yazma becerisinde gözlemlenebilir. Otizmli çocuklar genelde dilbilgisi; noktalama ve heceleme konularında güçlüdür. Çünkü bunlar çocuğun yapma kuralarını ve işlemlerini ezberleyeceği türdeki bilgilerdir. Zayıf yanları ise yazılarının okunabilirliği ve konuların ana fikrini bulma ile ilgilidir. Konulardaki gizli anlamları bulma; bilgiyi sentezlemede zorlanırlar. Pasajdaki tam belirgin olmayan anlamları hatırlamakta zorluk çekerler. Bazen güçlü yanları zayıf yanlarının fark edilmesini engelleyebilir. Örneğin çocuk çok akıcı şekilde okuyabilir ve iyi derecede kelime bilgisine sahip olabilir. Bu özellikler onun anlamlı okuma konusundaki zayıflığının görülmesini zorlaştırabilir. Bu nedenle akademik başarısını arttırmak için anlamlı okuması üzerinde durmak; nasıl ve niçin şeklinde sorduğu sorulara dikkat etmek gerekir.
Matematikte de güçlü ve zayıf yanları gözlemlenebilir. Genelde matematik işlemlerini hesaplamada ve ezberlemede çok başarılı olduğu halde; kavramlar kısmında ve problemlerde zayıflık gösterirler. Matematiğin günlük yaşama aktarılmasında ve matematiğin yapısını (bağlamını) anlamada zorlanırlar.
Yapılan araştırmalara göre anlayarak okuma becerileri yaşları ilerledikçe normal gruba göre azalmaktadır. Bunun nedeni otistiklerin becerilerini kaybetmesi değil; diğer çocukların daha hızlı gelişmesidir. Bu gerileme hiperaktivitesi olan çocuklarda da görülür ama otizmde daha fazladır.
Otizmli çocukların anlamlı okuma zorluklarının ilişkili olduğu problemleri genelde dil ile ilgili olanlardır. Bu nedenle onların dil gelişimine özellikle vurgu yapmak; ilgilenmek gerekir. Gramer; heceleme ve kelimelerin doğru yazımında iyilerken; yazdıklarını organize etmekte ve düzenlemekte zorlanırlar. Yine anlamlı okuma ve matematik problemlerinin çözümüne dair ilişkiye bakıldığında aralarında doğrusal bir ilişki olduğu gözlemlenir. Çünkü anlamlı okuma zorluğu olan çocuklar öğrenme güçlüğü de göstermektedir. Bu durum da matematik becerilerini olumsuz etkileyebilmektedir.
Otistik Çocuklarda Dikkat Nasıldır?
Otistik çocukların dikkat konusundaki zorlukları farklı aktiviteler arasında ki değişimlere adapte olmakta gözlemlenir. Etkinliklere göre dikkatlerini farklılaştırmakta ve dikkatini farklı etkinliklere bölmekte zorlanırlar. Bu otizm spekturamunda ki bir kişinin yaşayabileceği bazı duygusal farklılıkların ve ya zorluklarının bir sonucu olabilir. Örneğin herhangi bir şeyin sesine karşı duyarlı olan çocuğun sınıftaki ufak bir sesten kaynaklı (lamba cızırtısı gibi) öğretmenin sesine odaklanmakta zorlanabilir.
Bu bazen bir problemden diğer probleme geçerken de gözlemlenebilir. Örneğin matematik çalışma sayfasındaki toplama; çıkarma işlemlerinden yalnız birini seçip yapabilir. Bir işlemden diğer işleme geçişte zorlanabilir. Bazı işlemleri çözmeyebilir.
Diğer bir zorlukta çalışma belleğinde gözlemlenebilir. Çalışma belleği kişinin fikirlerini organize etmesini ve yönlendirmesini sağlar. Bir şeyi düşünürken diğer düşünceyi de zihnimizde tutabilmemize yardımcı olur. Yapacaklarımızın sırasını ve neye ihtiyacımız olduğunu öncelikler. Problem çözme durumlarında temel bir hafızadır.
Otistik çocuklarda çalışma hafızasının da güçlü ve zayıf yanları vardır. Bu alanla ilgili en önemli güçlü yanı engelleme becerisidir. Fakat organizasyon; planlama; önceliklendirme ve esneklik açısından zayıf tarafları bulunmaktadır.
Ev ödevlerine başlamak otistik bireyler için bu nedenle zordur. O anlamda bir dosya oluşturmak ve ya görsel olacak bazı önlemler almak faydalı olabilir. Örneğin dosyanın sağ tarafına yapılacaklar; sol tarafına ise biten kâğıtları koyabilir. Amaç ödevlerini bitirerek sağda sola geçirebilmesidir.