Sınav kaygısı nedir? Sınav öncesinde öğrenilen bilginin; sınav sırasında etkili bir biçimde kullanılmasına engel olan ve başarının düşmesine yol açan yoğun kaygıya sınav kaygısı denir. Bir sınava girmeden günlerce önce sınavı başarıp başaramayacağınız kaygısı zihninizi aşırı meşgul ediyorsa ve yoğun bir kaygı hissediyorsanız; üstelik bu kaygı sizin gündelik işinizi bozuyorsa; uykularınızı; yeme davranışınızı etkiliyorsa; neredeyse başka bir şey düşünmüyorsanız… Kaygının bedensel; zihinsel ve psikolojik boyutta belirtileri farklı biçimlerde görülebilir. Daha önceki yazılarımızda bu belirtilerden bahsetmiştik.
Her şeyden önce sınav kaygısının; sınava hazırlanan ve önemseyen bireylerde daha çok ortaya çıktığını unutmamak gerekir. Sınava hiç çalışmamış bireylerde bu korkunun görülme oranı oldukça düşüktür. Kaygılanıyorsak demek ki ortada bir çalışma vardır. Bunu bilmek bile zihnimizde olumlu bir düşünce yaratıp ve yatıştırıcı görev görebilir.
Öncelikle kendinizi sınavdan önce zihinsel ve fiziksel olarak hazırlamalısınız. Sınava ne kadar iyi hazırlanırsanız o kadar kaygınız azalır; bilgilerinizden ne kadar emin olursanız bu sizin kaygılarınızı azaltacaktır. Fakat sınavdan hemen önce çok yoğun çalışmak da zararlıdır; çok uzun zaman alacak konuları bir iki günde öğrenmeye çalışmak size zorluk çıkaracaktır; gözünüzde büyüyecek konular kaygınızı arttırır. Sınavdan önce mümkün olduğunca yoğun çalışmamak gereklidir. Sınavdan önce arkadaşlarınızla sınavı tartışmak kaygınızı arttırabilir bu konuda dikkat edebilirsiniz ve sınav öncesi gevşemeyi deneyebilirsiniz.
Kendinize uygun amaç ve beklentilerinizi belirlemek size yardımcı olabilir. Bir sınavın önemini olduğundan fazla gözünüzde büyütmeyin bu kaygıyı yükselten bir durumdur fakat tabi ki bu hiç önemsemeyin demek de değildir. Sınavla ilgisi olmayan olumsuz düşüncelerden uzak durmaya çalışın; kendinizi desteklemek ve bu şekilde konuşmak daha önemlidir; ‘Ben elimden gelenin en iyisini yaptım; bu sınava çok iyi hazırlandım ‘ gibi; tabi ki bunları gerçekçi söyleyebilmek için öncelikle gerçekten tam olarak hazırlandığınızdan emin olmanız gerekmektedir. Tam olarak hazırlanmak kavramı elbette ki istediğiniz bölüm; üniversite ve şehre göre değişiklik göstermektedir.
Sınav esnasında orta derecede bir gerginlik çok normaldir doğal olarak önemsediğiniz ve uzun zamandır çalıştığınız bir şeyin sınavını vermektesinizdir. Bu sizi korkutmasın. Sınav kağıdınızı aldığınızda birkaç kez derin nefes alın ve nefesinizi yavaşça verin; gevşeyin ve soruları okumaya başlayın. Bir soru üzerinde çok fazla zaman harcamayın yapamadığınız soruyu sonra dönmek üzere atlayıp diğer sorulara geçin; yapabildiğinizi görmek sizi rahatlatacaktır. Sınavda elbette ki zor ve yapamayacağınız sorular olacaktır. Soru düzenine göre karşınıza ilk çıkan sorular sizin zorlandığınız ya da üstünde çok durmadığınız konulardan gelmiş olabilir. bu sebeple üzerinde çok durmadan elinizden geleni yapıp daha sonra bunların üzerine dönmek size iyi gelecektir.
Fiziksel hazırlık olarak yapabilecekleriniz; sınavdan önce etkili çalışma alışkınlıkları ve teknikleri geliştirmek olabilir. Yeterli şekilde dinlenmek ve beslenmek bütün çalışma programlarının en önemli parçasıdır. Her zaman yemek ve uyku düzeninizi aynı şekilde tutarsanız olası aksaklıklardan kendinizi korumuş ve bir eğri yakalamış olursunuz. İnsanlar yorgun olduklarında kaygı düzeyleri de bundan etkilenmektedir. Gevşeme teknikleri de kaygıyı azaltmak için yararlı olmaktadır. Zihinsel ve fiziksel hazırlıkla birlikte kullanıldığında bu teknikler kaygı düzeyini azaltmaya yardımcı olacaktır.
Sınav kaygısının altında zihinsel bazı sebepler olabilir. Bu kaygılar; anne baba tavrı; ebeveyn beklentileri; arkadaşlardan; evden ayrılma korkusu; yeni bir hayata adım atmanın verdiği bilinmezlik; yetersizlik hissi; düşük özgüven vb. bir çok nedenden kaynaklanabilir. Sınav kaygısında en çok göz ardı edilen konulardan birisi de zihinsel süreçlerin bir anda çözümlenebilecek sorunlar olmadığıdır. Fiziksel aktiviteler; nefes teknikleri; yeme ve uyku alışkanlıklarımız her ne kadar kaygının giderilmesinde aktif rol oynasa da bilinç dışının getirdiği etkilere bazen engel olamamaktadır. Bu sebeple sınav kaygısı yaşayan bireylerin sınavdan çok daha önce bu konuyla ilgili; düzenli olarak okul rehber öğretmeni ya da psikolog yardımı alarak sınava hazırlanması gereklidir.